INFORMACJA NA TEMAT INWAZYJNEJ CHOROBY MENINGOKOKOWEJ

1. Czynnik etiologiczny, rezerwuar, drogi przenoszenia

Czynnikiem etiologicznym jest Neisseria meningitidis Gram (-) dwoinka (meningokok, dwoinka zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych) jest chorobotwórczym drobnoustrojem wywołującym m.in. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznicę określane łącznie jako inwazyjna choroba meningokokowa. Rozróżnia się 13 typów serologicznych, z których: A, B, C, Y i W 135 odpowiadają za prawie wszystkie przypadki zachorowań. Wyłącznym rezerwuarem meningokoków jest człowiek, a źródłem zakażenia zarówno chory jak i bezobjawowy nosiciel. Drobnoustroje te kolonizują jamę nosowo-gardłową i są przenoszone drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni z osobą chorą lub z bezobjawowym nosicielem. Przenoszenie meningokoków odbywa się podobnie, jak w przypadku wielu infekcji:
- drogą kropelkową: podczas kaszlu lub kichania,
- przez kontakt bezpośredni np.: podczas pocałunku,
- pośrednio np.: picie ze wspólnego naczynia.
Zachorowania wywołane przez meningokoki występują najczęściej zimą i na wiosnę. W tym okresie dochodzi do masowych infekcji górnych dróg oddechowych i zarazki przenoszą się w trakcie kichania lub kaszlu.

2.Epidemiologia

      Od lat 80-tych w Europie Zachodniej notuje się ogniska zachorowań wywołane serotypem C, typ B szerzy się epidemicznie znacznie rzadziej. Zachorowania endemiczne w klimacie umiarkowanym występują najczęściej zimą i na wiosnę, dotyczą głównie małych dzieci. Podczas epidemii najwyższa zapadalność notowana jest wśród młodzieży i młodych dorosłych. Wśród osób z bliskiej styczności z chorym zapadalność jest 5-8 razy wyższa niż w ogólnej populacji.

Małe dzieci i młodzież to grupy szczególnie narażone.
Do zakażenia meningokokami może dojść w każdym wieku. Należy jednak podkreślić, że:
Dzieci w wieku od 3 miesięcy do 5 lat są, w porównaniu do innych grup wiekowych, narażone najbardziej. Ich system odpornościowy nie jest jeszcze wystarczająco dobrze rozwinięty. Około 40% przypadków chorobowych rejestruje się w wieku małego dziecka.
Drugi szczyt zachorowań jest notowany u młodzieży między 14 a 19 rokiem życia. W tym wieku wzrasta ilość kontaktów społecznych. Przebywanie w grupie, na dyskotekach, prywatkach oraz typowe dla młodzieży zachowania (np. picie ze wspólnego naczynia) sprzyjają infekcji. Około 20 % wszystkich zachorowań spowodowanych przez meningokoki dotyczy nastolatków.
Ryzyko infekcji wzrasta w zbiorowiskach ludzkich, np.: w żłobkach, przedszkolach, szkołach, schroniskach młodzieżowych, internatach, akademikach lub koszarach, ponieważ w takich warunkach ułatwione jest przenoszenie się zarazków poprzez bliski kontakt. Sprzyja to również powstawaniu ognisk epidemicznych.

3.Okres wylęgania

Okres wylęgania choroby wynosi od 2 do 10 dni, najczęściej 3-4 dni.

      O rokowaniu decyduje szybkość rozpoznania choroby i wdrożenia leczenia. Opóźnienie rozpoczęcia leczenia nawet o kilkadziesiąt minut może mieć fatalne skutki.

      Zwiększenie odporności populacji można uzyskać przez stosowanie szczepionki koniugowanej przeciw meningokokom grupy C.
Wprowadzone przed kilku laty nowoczesne szczepionki koniugowane (wykorzystujące sprzężenie antygenów) przeciw meningokokom grupy C mają zwiększoną skuteczność. Chronią one zarówno niemowlęta po ukończeniu 2 miesiąca życia, dzieci, młodzież oraz osoby dorosłe. Zapewniają odporność poszczepienną, poprzez stymulację długotrwałej pamięci immunologicznej.
Szczepionki te nie chronią przed meningokokami grupy B, przeciwko którym nasza medycyna nie dysponuje jeszcze dostępną szczepionką. 

4. Leczenie

      Leczenie inwazyjnej choroby meningokokowej prowadzone jest w warunkach szpitalnych, polega na antybiotykoterapii oraz leczeniu objawowym. W przypadkach o przebiegu piorunującym konieczna jest hospitalizacja na oddziale intensywnej terapii.

Informację opracowano na podstawie:

-   „ZASADY POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU ZAKAŻEŃ OŚRODKOWEGO UKŁADU NERWOWEGO WYWOŁYWANYCH PRZEZ NEISSERIA MENINGITIDIS I INNE DROBNOUSTROJE (dr n. med. Anna Skoczyńska, mgr biol. Marcin Kadłubowski prof. dr hab. med. Waleria Hryniewicz) Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN) Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego